Medisch dossier Shifra bijgewerkt

32. Effect van telomareseremmers groot in 14 studies bij muizen

33. Gentherapie succesvol toegepast bij vier kinderen met ongeneeslijke immuunziekte 

34. Combinatietherapie met enzym galactoside lijkt tumorweefel aan te pakken en gezond weefsel te sparen

Zowel de website van Nature als het NRC meldt dat onderzoekers van de universiteit van Göttingen (Duitsland) een nieuwe combinatietherapie hebben gevonden, waarbij het enzym galactosidase een bepalende rol speelt. Zie hier beide artikelen:

A new drug turns lethal only when it reaches cancer cells. In healthy cells it is harmless. Though not yet shown to work in humans, it is a step towards a magic bullet to knock out tumour cells selectively, with minimal side effects.

The drug works in mice implanted with human tumours, say chemists Lutz Tietze and colleagues at the University of Gottingen in Germany. Before being treated with the drug, the mice are given an enzyme to activate it that sticks only to the human tumour cells, ignoring healthy mouse cells. So the drug is safe until the enzyme activates it in the tumour. Then it destroys the cancerous cells.

The researchers report that the tumours shrank without inducing any visible side effects in the mice. They think that the same principles could be used in people. The activating enzyme could be tailored to latch onto malignant tissues and bypass normal human cells.

"We are now in contact with the pharmaceutical industry, and will start clinical tests", says Tietze.

Magic bullet

Most existing chemotherapy is toxic to normal cells as well as cancerous ones. This causes severe side effects, such as a depressed immune system. Cancer researchers long for a magic bullet: a drug that works only where it is needed.

The warhead of the Gottingen antitumour molecule is a ring of three carbon atoms. This ring is highly strained and apt to burst open. Open, it is a reactive molecule that wreaks havoc among the nucleic acid molecules essential for normal cell function. The chemists copied this trick from a highly toxic antibiotic produced by a fungus.

So that their molecular bomb does not detonate everywhere in the body, the team have made a 'prodrug'. This is like the natural antibiotic but without the strained ring and with a sugar safety-catch. Once the sugar is clipped off, the molecule rearranges itself into a three-atom ring, and proceeds to do its toxic business.

Tietze's team uses an enzyme to cut away the sugar safety-catch. An antibody on the enzyme acts as a tumour-specific hook. Such antibodies linked to toxic or radioactive molecules have long been explored for making magic-bullet drugs; none has yet found clinical use.

The advantage of this enzyme-activated approach, originally developed in the 1980s, is that the drug isn't even activated until it reaches the target site. The selectivity of the damage still depends on antibody's ability to hook onto the right cells, and on the absence of other enzymes in the body that also activate the prodrug.

Whether the idea will work cleanly enough in humans remains to be seen.

1. Tietze, L. F. et al . Proof of principle in the selective treatment of cancer by antibody-directed enzyme prodrug therapy: the development of a highly potent prodrug. Angewandte Chemie International Edition, 41, 759 - 761, (2002).

Bron: NRC d.d. 2 maart 2002. Door Rob van den Berg.

De nieuwe therapie bestaat uit twee componenten: een inactief medicijn en een enzym dat het middel alleen in kankercellen inschakelt. Het nieuwe celgroeiremmende medicijn richt geen schade aan in gezond weefsel, zodat de patiënt gevrijwaard blijft van haaruitval, darmproblemen en bloedarmoede.

Artsen en scheikundigen van de universiteit van Göttingen hebben de combinatie-therapie inmiddels met succes beproefd op muizen bij wie menselijk tumorweefsel was geïmplanteerd: de tumoren werden kleiner zonder dat schadelijke neveneffecten optraden. De methode kan nu in principe ook op kankerpatiënten worden uitgeprobeerd (Angewandte Chemie, 27 februari).

Het enzym galactosidase, dat van nature niet aanwezig is in lichaamscellen, vormt de schakelaar voor het kankermedicijn. Toen de onderzoekers alleen de inactieve vorm van het geneesmiddel bij muizen injecteerden, gebeurde er niets. Door ze galactosidase toe te dienen activeerden de Duitse onderzoekers het medicijn. Dat gebeurde specifiek in kankercellen, omdat het enzym was gekoppeld aan een antilichaam dat aan tumorcellen hecht: dit antilichaam leidde de galactosidase naar de juiste plaats.

De inspiratiebron voor het nieuwe middel was een krachtig antibioticum afkomstig uit de schimmel Streptomyces zelensis. Dit ingewikkelde molecuul bevat onder meer een zeer reactieve ring van drie koolstofatomen, waarmee het DNA aanvalt en celgroei tegengaat. Het Duitse onderzoeksteam bouwde een chemisch verwante verbinding, maar dan zonder reactieve koolstofring. Op een strategische plaats zetten ze een suikermolecuul (galactose) aan het synthetische antibioticum. Het suikermolecuul voorkomt de spontane vorming van de reactieve koolstofring. Zodra het suikermolecuul wordt verwijderd, bijvoorbeeld door de werking van het enzym galactosidase, ontstaat een verbinding die even reactief is als het natuurlijke antibioticum.

Dat deze methode ook voor kankermedicijnen werkte, bleek door een sterke afname van de grootte van (humane) tumoren die waren geïmplanteerd in de longen van muizen. Bij de muizen van een niet-behandelde controlegroep overwoekerden soortgelijke tumoren op den duur de gehele long.

Om de methode geschikt te maken voor toepassing op patiënten, zijn antilichamen nodig die onderscheid kunnen maken tussen gezond en kwaadaardig weefsel. Voor verschillende soorten tumoren zijn die al beschikbaar en in sommige gevallen maakt de tumor zelf het galactosidase in voldoende grote hoeveelheden aan.

A new drug turns lethal only when it reaches cancer cells. In healthy cells it is harmless. Though not yet shown to work in humans, it is a step towards a magic bullet to knock out tumour cells selectively, with minimal side effects.

The drug works in mice implanted with human tumours, say chemists Lutz Tietze and colleagues at the University of Gottingen in Germany. Before being treated with the drug, the mice are given an enzyme to activate it that sticks only to the human tumour cells, ignoring healthy mouse cells. So the drug is safe until the enzyme activates it in the tumour. Then it destroys the cancerous cells.

The researchers report that the tumours shrank without inducing any visible side effects in the mice. They think that the same principles could be used in people. The activating enzyme could be tailored to latch onto malignant tissues and bypass normal human cells.

"We are now in contact with the pharmaceutical industry, and will start clinical tests", says Tietze.

Magic bullet

Most existing chemotherapy is toxic to normal cells as well as cancerous ones. This causes severe side effects, such as a depressed immune system. Cancer researchers long for a magic bullet: a drug that works only where it is needed.

The warhead of the Gottingen antitumour molecule is a ring of three carbon atoms. This ring is highly strained and apt to burst open. Open, it is a reactive molecule that wreaks havoc among the nucleic acid molecules essential for normal cell function. The chemists copied this trick from a highly toxic antibiotic produced by a fungus.

So that their molecular bomb does not detonate everywhere in the body, the team have made a 'prodrug'. This is like the natural antibiotic but without the strained ring and with a sugar safety-catch. Once the sugar is clipped off, the molecule rearranges itself into a three-atom ring, and proceeds to do its toxic business.

Tietze's team uses an enzyme to cut away the sugar safety-catch. An antibody on the enzyme acts as a tumour-specific hook. Such antibodies linked to toxic or radioactive molecules have long been explored for making magic-bullet drugs; none has yet found clinical use.

The advantage of this enzyme-activated approach, originally developed in the 1980s, is that the drug isn't even activated until it reaches the target site. The selectivity of the damage still depends on antibody's ability to hook onto the right cells, and on the absence of other enzymes in the body that also activate the prodrug.

Whether the idea will work cleanly enough in humans remains to be seen.

1. Tietze, L. F. et al . Proof of principle in the selective treatment of cancer by antibody-directed enzyme prodrug therapy: the development of a highly potent prodrug. Angewandte Chemie International Edition, 41, 759 - 761, (2002).

Bron: NRC d.d. 2 maart 2002. Door Rob van den Berg.

De nieuwe therapie bestaat uit twee componenten: een inactief medicijn en een enzym dat het middel alleen in kankercellen inschakelt. Het nieuwe celgroeiremmende medicijn richt geen schade aan in gezond weefsel, zodat de patiënt gevrijwaard blijft van haaruitval, darmproblemen en bloedarmoede.

Artsen en scheikundigen van de universiteit van Göttingen hebben de combinatie-therapie inmiddels met succes beproefd op muizen bij wie menselijk tumorweefsel was geïmplanteerd: de tumoren werden kleiner zonder dat schadelijke neveneffecten optraden. De methode kan nu in principe ook op kankerpatiënten worden uitgeprobeerd (Angewandte Chemie, 27 februari).

Het enzym galactosidase, dat van nature niet aanwezig is in lichaamscellen, vormt de schakelaar voor het kankermedicijn. Toen de onderzoekers alleen de inactieve vorm van het geneesmiddel bij muizen injecteerden, gebeurde er niets. Door ze galactosidase toe te dienen activeerden de Duitse onderzoekers het medicijn. Dat gebeurde specifiek in kankercellen, omdat het enzym was gekoppeld aan een antilichaam dat aan tumorcellen hecht: dit antilichaam leidde de galactosidase naar de juiste plaats.

De inspiratiebron voor het nieuwe middel was een krachtig antibioticum afkomstig uit de schimmel Streptomyces zelensis. Dit ingewikkelde molecuul bevat onder meer een zeer reactieve ring van drie koolstofatomen, waarmee het DNA aanvalt en celgroei tegengaat. Het Duitse onderzoeksteam bouwde een chemisch verwante verbinding, maar dan zonder reactieve koolstofring. Op een strategische plaats zetten ze een suikermolecuul (galactose) aan het synthetische antibioticum. Het suikermolecuul voorkomt de spontane vorming van de reactieve koolstofring. Zodra het suikermolecuul wordt verwijderd, bijvoorbeeld door de werking van het enzym galactosidase, ontstaat een verbinding die even reactief is als het natuurlijke antibioticum.

Dat deze methode ook voor kankermedicijnen werkte, bleek door een sterke afname van de grootte van (humane) tumoren die waren geïmplanteerd in de longen van muizen. Bij de muizen van een niet-behandelde controlegroep overwoekerden soortgelijke tumoren op den duur de gehele long.

Om de methode geschikt te maken voor toepassing op patiënten, zijn antilichamen nodig die onderscheid kunnen maken tussen gezond en kwaadaardig weefsel. Voor verschillende soorten tumoren zijn die al beschikbaar en in sommige gevallen maakt de tumor zelf het galactosidase in voldoende grote hoeveelheden aan.

35. Angiostatine en endostatine lijken bij muizen voor tumorremming en sterfte te zorgen aldus nieuwe studies

36 16 zorginstellingen krijgen licentie voor revalidatieprogramma voor kankerpatiënten

Persbericht van Stichting Herstel en Balans ongewijzigd hier geplaatst d.d. 4 oktober 2002: 

16 zorginstellingen krijgen licentie voor uitvoering revalidatieprogramma voor kankerpatiënten

Op 10 oktober 2002 verstrekt de Stichting Herstel & Balans aan 16 zorginstellingen de eerste licenties voor het uitvoeren van het revalidatieprogramma Herstel & Balans voor kankerpatiënten. Herstel & Balans is een nieuw nazorgprogramma voor kankerpatiënten waarvan het concept in 1996 is ontwikkeld en dat inmiddels op diverse locaties in Nederland wordt aangeboden. In 2001 namen ruim 400 patiënten deel aan het programma. Zorginstellingen kunnen dit programma in licentie aanbieden als zij voldoen aan de kwaliteitseisen die de stichting stelt.

Als gevolg van de gestegen genezingspercentages en de langere levensduur van kankerpatiënten neemt het belang van goede nazorg en revalidatie toe. Veel kankerpatiënten kampen met een verminderde conditie en vermoeidheidsklachten, maar hebben ook moeite hun leven opnieuw vorm te geven. Kanker is een ingrijpende ziekte die voor de patiënt en zijn sociale omgeving een grote psychische en sociale impact heeft. Het programma Herstel & Balans biedt kankerpatiënten naast begeleiding bij hun fysieke herstel ook psychosociale begeleiding.

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het volgen van het revalidatieprogramma voor kankerpatiënten leidt tot een belangrijke verbetering van de kwaliteit van hun leven en tot vermindering van hun vermoeidheidsklachten. Ex-deelnemers zijn zo enthousiast over het programma dat velen doorgaan met sporten en met elkaar contact blijven houden. Hiervoor hebben zij de patiëntenvereniging Verder in Balans opgericht.

De Stichting Herstel & Balans wil ervoor zorgen dat het revalidatieprogramma een structurele voorziening voor kankerpatiënten in Nederland wordt, die overal in het land wordt aangeboden en ook structureel gefinancierd wordt, zodat alle patiënten die voor dit programma in aanmerking komen daar ook gebruik van kunnen maken. De stichting, waarin de Vereniging van Integrale Kankercentra, de Vereniging van Revalidatie-instellingen in Nederland (VRIN) en de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen (NFK) participeren, staat door de uitgifte van licenties garant voor de kwaliteit van het aangeboden programma. 

De uitreiking van de licenties vindt plaats op het symposium "Herstel & Balans, van concept naar licentie", dat op 10 oktober 2002 van 15.30 tot 17.00 uur gehouden wordt in Hoog Brabant, Radboudkwartier 23 te Utrecht. Het symposium is bestemd voor beleidsmakers en zorginstellingen betrokken bij revalidatie voor kankerpatiënten. 

Het revalidatieprogramma herstel & balans bestaat uit een lichaamstraining en psycho-educatie en wordt uitgevoerd in reguliere revalidatie- en bewegingscentra. Het programma duurt drie maanden en er zijn gemiddeld per week twee à drie bijeenkomsten van zo'n twee uur. Kankerpatiënten kunnen deelnemen op verwijzing van de behandelend arts. Voor informatie kunnen patiënten terecht bij het integraal kankercentrum in de regio.

Meer informatie

Wilt u meer informatie over het symposium of over het programma Herstel & Balans, dan kunt u contact opnemen met Brigitte Gijsen, projectleider, Integraal Kankercentrum Limburg, tel. 043-3254059 of Klaas van Noord, persvoorlichter, Vereniging van Integrale Kankercentra, tel. 030-2343780.

De BBC meldt dat onderzoekers in het Beatson Instituut te Glasgow een eiwitmolecuul -SRC genoemd - ontdekt hebben dat verantwoordelijk lijkt voor de verspreiding van kankercellen. Dit eiwit lijkt de buitenste wand van een tumor zodanig te verzwakken dat kankercellen gemakkelijk uit kunnen breken en zich daardoor door de rest van het lichaam kunnen verspreiden. Het onderzoek zou van groot belang kunnen zijn om nieuwe medicijnen te vinden die dit proces veroorzaakt door dit eiwit kunnen stoppen.

Hierbij hoe de BBC berichtte over dit nieuws:

The way cancer spreads round the body has become clearer thanks to a breakthrough by scientists. They have discovered that a key protein molecule - called Src - helps to loosen the structure of tissues surrounding a tumour, opening the way for cancer cells to spread around the body. 

The discovery at Glasgow's Beatson Institute could lead to new drugs that block this action and prevent cancer spreading. Improving our understanding of how cancer spreads should help in the development of drugs to block the process. However, until now nobody knew exactly what it did. 

Cells in healthy tissues are bound together by a number of molecules that work as a set of scaffolding. During the development of cancer the scaffolding breaks down and tissues become loose and disorganised. Src seems to play a key role in this process. The molecule is vital for maintaining the flexibility of healthy tissues and making sure there's plenty of space for future growth. But during the development of cancer it becomes over active and begins to disrupt a tissue's normal structure. 

Lead researcher Professor Margaret Frame said: "We were pretty sure that Src played an important role in bowel cancer, but untangling the precise nature of that role has taken a long time. "We've now found that the molecule triggers several different chemical signals, affecting cells in a variety of ways. "Designing drugs to intercept these signals could be an important way of preventing bowel cancer from spreading." Professor Frame and her colleagues found that Src sends out instructions for the removal of a molecule called E-cadherin from the surface of cells. E-cadherin is a vital component of the scaffolding that holds cells together and without it a tissue's structure becomes disrupted. 

Src appears to work with another set of molecules - called integrins - to form a new and much looser type of tissue structure that helps bowel cancer cells to move and spread. 
Professor Frame said: "Improving our understanding of how cancer spreads should help in the development of drugs to block the process. 

"If we could confine cancer cells to the original tumour it would give surgery a much greater chance of success and reduce the risk of the disease reappearing in other parts of the body." When detected early bowel cancer is often curable, since most of the cancer cells remain within the original tumour, where they can be removed by surgery. But over time, cells start to move away from the tumour into the bloodstream and lymphatic system, which act as highways to the rest of the body. Once bowel cancer has spread, the chances of successful treatment are much lower. 

The research is published in the journal Nature Cell Biology. 

38. Erbitux gaf hoopvolle resultaten maar wordt van de markt afgehaald door FDA wegens verkeerde procedure aanvraag

Een schrijnend voorbeeld hoe commerciële belangen bepalen of een middel dat in eerdere trials aantoonde hoopgevend te zijn toch van de markt werd afgehaald. Het gaat om het middel Erbitux, ook wel bekend onder de naam C-225. Een zogenaamd monoklonaal middel. Erbitux blokkeert een groeifactor van kankercellen genaamd EGFR. Ik weet niet precies wat dat inhoudt, maar het komt erop neer dat deze blokkade kankercellen belet te groeien, waardoor er vanzelf een apoptosisproces (zelfmoord) van de kankercel optreedt. Dit werd aangetoond in Phase II trials met kankerpatiënten waar de chemo irinotecan (ook een hoopgevend middel) had gefaald. Het bedrijf dat Erbitux produceert had deze trials georganiseerd en toestemming aangevraagd op basis van een behandeling samen met een chemo. Later bleek dat het middel op zich alleen ook voor hoopgevende resultaten zorgde. Maar dat vond de FDA niet goed want zo was de aanvraag niet ingediend. Dus de toestemming voor Phase III trials werden ingetrokken, met gevolg dat dit middel nu niet meer in trials mag worden uitgeprobeerd, ondanks hoopgevende resultaten. Hieronder een artikel zoals dit is gepubliceerd op de website van Nature dat voor zichzelf spreekt. Persoonlijk vind ik dit toch werkelijk  onvoorstelbaar, maar het lijkt erop dat alles dat hoopgevend is snel de kop wordt ingedrukt en allemaal heeft het m.i. te maken met geld, geld en nog eens geld.