Prof. Piet Borst reageert in Leids Dagbal van 7 febr. 2003 op een aantal stellingen opgesteld door prominenten uit de wereld van de oncologie en noemt bv. arts-bioloog Valstar een kwakzalver
 

In het Leidsch Dagblad werden op 7 februari aan prof. Piet Borst, inmiddels gelauwerd met een eredoctoraat, een aantal stellingen voorgelegd door prominente mensen uit de wereld van de oncologie, waarop hij reageerde met een aantal uitspraken. Zie hieronder het volledige artikel. Arts-bioloog Drs. E. Valstar, die ook een van de stellingen had geschreven reageerde op het antwoord van prof. Borst, die Valstar een kwakzalver noemt, met een nieuwe ingezonden brief. Beide plaatsen we op deze pagina ongewijzigd.

Bron: Leidsch Dagblad, d.d. 7 febr. 2003: 

'ALTERNATIEVE THERAPIE IS MISLEIDEND' Auteur: ROELF REINDERS 

'De Nederlandse student is dommer dan vroeger.' En: 'Het is onzin om nog rekening te houden met het bestaan van God.' De bekende kankeronderzoeker prof. dr. Piet Borst (68), die vandaag van de Universiteit Leiden een eredoctoraat kreeg, is nooit te beroerd voor een pittige stelling. In NRC Handelsblad krijgt de hoogleraar klinische biochemie geregeld de kans van leer te trekken. Of anders daagt hij op televisie Jomanda, het medium uit Tiel, wel uit om water in te stralen om proefjes mee te doen. Negen stellingen voor anti-roker en bestrijder van de kwakzalverij Piet Borst, bedacht door collega- hoogleraren, een tegenstander en een ex-minister die tevens zijn schoonzus is. Op de lange tafel in zijn werkkamer in het Nederlandse Kankerinstituut - ofwel het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam - liggen negen opgevouwen stukjes papier. Eens of oneens. Piet Borst neemt stelling. 

Samenvatting 


Stelling 1, bedacht door prof. dr. Hans Nortier, hoogleraar geneeskundige oncologie aan de Universiteit Leiden en werkzaam in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC): 
'Chemotherapie is de olifant in de porseleinkast; haar waarde en nut in de behandeling van kanker heeft het plafond bereikt. De toekomst is doelgerichte therapie waarbij alleen kankercellen worden bestreden en niet gezonde cellen om bijwerkingen als kaalheid en braken te voorkomen.' 

Borst: "Grotendeels mee eens. Het plafond is nog niet helemaal bereikt, maar komt in zicht. De klassieke chemotherapie doodt álle cellen, de kankercellen alleen een beetje meer dan gezonde cellen. Waar we naartoe moeten, is kankertherapie met middelen die beter de afwijkende kankercellen herkennen. Gezonde cellen worden dan minder aangetast. Probleem is alleen dat een kankercel voor 99,9 procent op een gewone cel lijkt. Het is dus vreselijk moeilijk iets te vinden dat alleen de kankercellen treft, hoewel we door fundamenteel kankeronderzoek wel steeds beter weten hoe kankercellen van gewone cellen verschillen.'' 
"Bij sommige vormen van kanker werkt de klassieke chemotherapie echter wel goed. Zoals bij teelbalkanker, bij niet-rokende mannen tussen 15 en 44 jaar de meest voorkomende vorm van kanker. Wielrenner Lance Armstrong is met chemotherapie volledig genezen. Maar bij veel voorkomende vormen van kanker, zoals borstkanker, moeten we meer gerichte therapieën ontwikkelen omdat chemotherapie onvoldoende werkt. Daar zullen we zeker vorderingen mee boeken. Maar therapieën die uitsluitend kankercellen weten te raken, maak ik, vrees ik, niet meer mee.'' 

Stelling 2, eveneens van Nortier: 
'Ziekenhuizen moeten de resultaten van behandelingen van kankerpatiënten en de opgetreden complicaties openbaar maken. Dan kunnen patiënten ziekenhuizen vergelijken en zelf kiezen waar ze behandeld willen worden.' 

Borst: "Sympathieke stelling. Als een patiënt denkt dat hij bij de beste dokter zit, is dat goed voor de genezingskans. Maar het is wel een stelling die onmogelijk is uit te voeren. Stel dat ziekenhuis A beter is dan de rest. Dan melden alle patiënten zich de volgende dag bij A. De rest heeft niks meer te doen. A raakt volstrekt overbelast en kan daardoor zijn patiënten niet meer goed behandelen. Verder loop je het gevaar dat ziekenhuizen patiënten met lastig te behandelen vormen van kanker doorsturen. Anders scoor je immers slecht. Het gevolg is dat gespecialiseerde ziekenhuizen als het Antoni van Leeuwenhoek en de academische ziekenhuizen als eindstations enorm worden overbelast. Met dit soort compensatieproblemen worstelt elke minister van Volksgezondheid. Je neemt een maatregel die er goed uitziet, maar het pakt hopeloos verkeerd uit.'' 

Stelling 3, bedacht door drs. Engelbert Valstar, arts voor alternatieve geneeswijzen in Den Haag: 
'Door alternatieve geneeswijzen uit de ziekenhuizen te weren, sterven meer patiënten aan kanker dan nodig is'. 

Borst: "Volstrekte onzin. Punt. Ik aarzel niet om hem een kwakzalver te noemen. Alternatieve therapie is misleidend en wekt valse hoop. Kankerdokters in ziekenhuizen zijn rasopportunisten. Als er ook maar de geringste aanwijzing is dat iets werkt, passen ze het onmiddellijk toe. Maar in het alternatieve circuit bestaan geen behandelingen met aanwijzingen dat ze werken. Ik heb een zeer open mind, maar ik geloof met mijn tientallen jaren ervaring als kankeronderzoeker niet dat we nog iets van het alternatieve circuit kunnen verwachten.'' 
"Ik begrijp het wel dat patiënten voor wie wij weinig meer kunnen doen hun heil vaak bij alternatieve therapeuten zoeken. Het is hun laatste sprankje hoop. Ze geven daar gigantische hoeveelheden geld aan uit zonder dat ze er een stap beter van worden. Ik heb recent in mijn naaste omgeving nog gezien dat een patiënt z'n huis verkocht om die peperdure therapie maar te kunnen betalen. Veel van die therapeuten houden er de volgende redenering op na: 'Mijn therapie helpt. Als het jou niet helpt, volg je hem niet goed.' Elk falen van de therapie wordt afgewenteld op de patiënt. Je krijgt situaties dat de familie zegt dat je je beter aan het Moermandieet moet houden. Zo wordt er een geweldige last op de patiënt gelegd.'' 
"Zo, meneer Valstar kan mijn bloed wel drinken. Maar dat wist ik al.'' (zie reactie via ingezonden brief van Valstar hieronder op deze pagina)

Stelling 4, bedacht door prof. dr. Eduard Klasen, lid van de raad van bestuur van het LUMC, hoogleraar management gezondheidsonderzoek aan de Universiteit Leiden en decaan aan die universiteit: 
'Het investeren van veel meer geld in kankeronderzoek leidt tot een veel snellere oplossing van het kankerprobleem.' 

Borst: "Eens, als 'veel' van 'veel snellere oplossing' wordt geschrapt. Want we moeten niet méér beloven dan we waar kunnen maken. Kankeronderzoekers zijn altijd erg enthousiast over nieuwe ontdekkingen. Maar als je het van grote afstand bekijkt, moet je toegeven dat het maar kleine stapjes zijn. Wel belangrijke stapjes, maar kleine stapjes. De oplossing van het kankerprobleem kost nog tientallen jaren. Kanker is geen polio dat je met vaccinatie oplost. Toch zal de diagnostiek beter worden, zal kanker steeds vroeger worden ontdekt en zullen de behandelmethodes beter worden. Het zal nog enkele decennia duren voordat we iedere vorm van kanker vroegtijdig kunnen opsporen, lokaal kunnen behandelen zonder gezonde cellen al te veel te beschadigen en dat we voor iedere vorm van uitgezaaide kanker specifieke behandelingen hebben die in ieder geval kankercellen langdurig slapend kunnen houden. Of mensen dan nog aan kanker sterven? Zelden, mensen gaan dan gewoon aan ouderdom dood.'' 

Stelling 5, bedacht door prof.dr. Rob Baatenburg de Jong, hoogleraar keel-, neus- en oorheelkundige oncologie aan de Universiteit Leiden en werkzaam in het LUMC: 
'Een grondige analyse van alle gegevens van ooit uitgevoerde behandelingen van kanker kan voor kankerpatiënten meer opleveren dan het huidige genetische onderzoek naar kanker.' 

Borst: "Oneens. Zonder genetisch onderzoek komen we nergens. Een simpel voorbeeld: Taxol is een duur en veel gebruikt middel bij chemotherapie met rottige bijwerkingen waar eenderde van de patiënten baat bij heeft. Bij tweederde helpt het niks, maar de bijwerkingen zijn er wel. Ik denk dat ik kan garanderen dat wij binnen vijf tot tien jaar vóór de behandeling van elke vorm van kanker een monstertje van de tumor genetisch kunnen analyseren. Daarmee stellen we vast of de tumor wel of niet resistent is tegen taxol. Baatenburgs stelling is een eiland; je gebruikt bestaande grond zo goed mogelijk. Maar ik wil de zee om het eiland inpolderen, de hele zee van nog niet bestaande kennis.'' 

Stelling 6, ook bedacht door Baatenburg de Jong: 
'Het moet verboden worden dat de farmaceutische industrie wetenschappelijk medisch onderzoek sponsort. De staat moet dit soort onderzoek betalen.' 

Borst: "Ik wou dat het kon. Zijn angst is dat bij gesponsord geneesmiddelenonderzoek het belang van het bedrijf belangrijker is dan het belang van de patiënt. Maar de kosten van het klinisch wetenschappelijk onderzoek zijn gigantisch. Geen enkele overheid kan die kosten alleen dragen. Het zou een enorme toename van de uitgaven voor gezondheidszorg betekenen. De belastingen zouden flink omhoog moeten. Geneesmiddelenonderzoek zonder geld van het bedrijfsleven is onmogelijk. Ik vind wel dat sponsoring aan hele strikte regels moet zijn gebonden. En dat elke vorm van samenwerking tussen onderzoeker en industrie openbaar moet zijn. Helaas is dat nog niet altijd het geval.'' 

Stelling 7, bedacht door dr. Els Borst, voorzitter van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen (NFK), oud-minister van Volksgezondheid en schoonzus van Piet Borst: 
'Voor nieuwe geneesmiddelen tegen kanker, die duidelijk beter zijn dan de bestaande middelen, moet altijd de versnelde Europese registratieprocedure worden toegepast. De minister van Volksgezondheid moet vervolgens onmiddellijk regelen dat zo'n nieuw geneesmiddel ook wordt vergoed.' 

Borst: "Eens. Omdat nieuwe middelen duur zijn, is het moeilijk om ze vergoed te krijgen. Ziektekostenverzekeraars schrikken van de kosten. Maar ik wil de verzekeraars niet als schuldigen aanwijzen. Ook zij hebben maar een beperkte hoeveelheid geld. Het is een politiek probleem. Dus als de oud-minister zegt dat het beter moet, moet zíj met al haar politieke relaties de Tweede Kamer maar zover krijgen er wat aan te doen.'' 

Stelling 8, bedacht door Klasen: 
'Iedere actie om jongeren te stimuleren een carrière binnen het wetenschappelijk onderzoek te kiezen is gezien het huidige klimaat gedoemd te mislukken.' 

Borst: "Oneens. Het is waar dat er weinig geld voor wetenschap is. Maar het is niet alleen een kwestie van geld. Dit moet er gebeuren: de universiteiten moeten zelf een gunstig klimaat voor wetenschap creëren en de interesse in onderzoek bij jonge mensen stimuleren. Professoren moeten voor de klas op middelbare scholen willen staan om over onderzoek te praten en proeven te doen met scholieren. Dat gebeurt in Amerika ook. Daar zijn universiteiten veel meer betrokken bij het onderwijs in middelbare scholen. Al mijn Amerikaanse collega's zijn bij schoolprojecten betrokken om te laten zien hoe leuk wetenschap is. Zodat jongeren niet meer zo snel mogelijk een managementbaan in het bedrijfsleven willen, maar een wetenschappelijke loopbaan gaan ambiëren.'' 

Stelling 9, bedacht door Els Borst: 
'Mensen met kanker hebben recht op een snelle en goede diagnose en behandeling. Om de situatie in Nederland op dit punt te verbeteren is een krachtige inbreng van de patiëntenbeweging noodzakelijk.' 

Borst: "Noodzakelijk? Weet ik niet. Nuttig? Zeker. Hoeveel geld je kunt besteden aan diagnostiek en behandeling is een politiek probleem. Nu heeft een specialist een minuut of elf om een vrouw te vertellen dat ze borstkanker heeft. Dat is inclusief bestudering van foto's en laboratoriumuitslagen. Moet dat langer worden? Dan moet je bij de politiek zijn. En de patiëntenbeweging is één van de voornaamste middelen om politiek draagvlak te creëren.'' 
"Patiënten, dat zijn een hoop kiezers. En die kunnen Den Haag onder druk zetten. Bovendien kan de patiëntenbeweging een zekere controle op de medische kwaliteit uitoefenen. Ze let bijvoorbeeld op of de beste behandelingen ook in alle ziekenhuizen worden toegepast.'' 
"Niemand is feilloos. Ook dokters, die vaak nogal geïsoleerd werken, niet.'' 

 Reactie van arts-bioloog drs. E. Valstar op schrijven van prof. Piet Borst die hem een kwakzalver noemt
 

Hierbij het antwoord van arts-bioloog Drs. E. Valstar in rubriek schrijvende lezers in het Leidsch Dagblad van 24 februari 2003 op het antwoord van prof. Piet Borst op stelling van Valstar 'Door alternatieve geneeswijzen uit de ziekenhuizen te weren, sterven meer patiënten aan kanker dan nodig is':

Piet Borst heeft geen 'open mind' 

Dat mijn visie op het thema 'Voeding en kanker' prof. Piet Borst niet zint, blijkens het interview met hem in het LD van 7 februari, verbaast mij niet. Borst's chronische gebrek aan bereidheid om zich in die materie te verdiepen, onthult dan ook dat de door hem ten tonele gevoerde wetenschappelijke 'open mind' hier volstrekt ontbreekt. In plaats van echte argumenten te noemen die mijn stelling - 'Door alternatieve geneeswijzen uit de ziekenhuizen te weren, sterven meer patiënten aan kanker dan nodig is' - ondergraven, neemt Borst daarom zijn toevlucht tot het bezigen van gespierde taal door mij als een kwakzalver te betitelen. 
De opstelling en ongepaste woordkeus van Borst zijn mijns inziens slechts terug te voeren op zijn angst dat zijn breed uitgemeten wetenschappelijke reputatie als kankeronderzoeker door mijn toedoen dreigt te wankelen. Mijn stelling kan ik namelijk zeer wel hard maken, waarvoor ik hem en werkelijk geïnteresseerden verwijs naar mijn literatuurlijst op www.kanker-aktueel.nl en mijn vele publicaties over dit onderwerp. 
Daarom daag ik Piet Borst hierbij uit tot een publiek live-debat op de televisie over mijn stelling, opdat iedereen kan proeven of zijn onverschrokken uitspraken over complementaire middelen standhouden of op drijfzand berusten. 
Bij die openbare gedachtewisseling zal ik tevens reageren op zijn demagogische uitspraken over het wekken van valse hoop bij mijn aanpak van kanker. Ook zal ik Piet Borst daarbij aanspreken op zijn in NRC verkondigde opvatting dat prostaatverwijdering bij jongere mannen zinvol is, terwijl thans in minstens twee onderzoeken is aangetoond dat die ingreep de overleving totaal niet beïnvloedt. Over valse hoop gesproken... 
En nu maar afwachten of de 'open mind' van Piet Borst er toe leidt dat mijn uitnodiging voor het publieke debat werkelijk wordt aanvaard. 

E. Valstar, arts-bioloog, Den Haag.